Cukrzyca a choroba Alzheimera – jaki jest związek?
Cukrzyca – zwłaszcza typu 2 – wiąże się z około dwukrotnie większym ryzykiem otępienia, w tym choroby Alzheimera. Nie oznacza to, że każdy diabetyk zachoruje, ale pokazuje, jak ważna jest dobra kontrola cukru nie tylko dla serca i nerek, ale i dla mózgu.
Jaki jest związek?
Badania od lat wskazują, że osoby z cukrzycą i zespołem metabolicznym częściej rozwijają otępienie. Podobieństw jest tak wiele, że część naukowców używa określenia „cukrzyca typu 3“ dla zaburzeń metabolizmu glukozy w mózgu towarzyszących chorobie Alzheimera. To skrót myślowy, ale dobrze oddaje kierunek badań.
Możliwe mechanizmy
Dokładna przyczyna nie jest w pełni poznana; prawdopodobnie działa kilka mechanizmów naraz:
- insulinooporność w mózgu – neurony gorzej wykorzystują glukozę, swoje główne paliwo,
- przewlekła hiperglikemia i glikacja białek – uszkadzają tkanki,
- choroba drobnych naczyń mózgu (podobnie jak w oczach i nerkach),
- stan zapalny i stres oksydacyjny.
Warto też pamiętać, że sama niewyrównana cukrzyca – z wahaniami cukru, hipoglikemiami, zaburzeniami snu – może przejściowo pogarszać pamięć i koncentrację, niezależnie od demencji.
Co można zrobić? Profilaktyka
Najlepsza dostępna ochrona mózgu pokrywa się z profilaktyką innych powikłań:
- dobre wyrównanie cukrzycy i prawidłowa HbA1c, z unikaniem ciężkich hipoglikemii,
- kontrola ciśnienia i lipidów,
- aktywność fizyczna i zbilansowana dieta,
- niepalenie, dbałość o sen i aktywność umysłową.
Utrzymujące się problemy z pamięcią warto skonsultować z lekarzem – wczesna diagnostyka daje najlepsze możliwości działania.
Źródła
- Biessels GJ, Despa F. Cognitive decline and dementia in diabetes mellitus: mechanisms and clinical implications. Nat Rev Endocrinol 2018;14(10):591–604. doi:10.1038/s41574-018-0048-7
- Chatterjee S i wsp. Type 2 Diabetes as a Risk Factor for Dementia in Women Compared With Men: A Pooled Analysis. Diabetes Care 2016;39(2):300–307. doi:10.2337/dc15-1588
Najczęstsze pytania
Czy cukrzyca zwiększa ryzyko choroby Alzheimera?
Tak. Cukrzyca (zwłaszcza typu 2) i zespół metaboliczny wiążą się z około dwukrotnie większym ryzykiem otępienia, w tym choroby Alzheimera. Dokładne mechanizmy nie są w pełni poznane.
Dlaczego cukrzyca szkodzi mózgowi?
Prawdopodobnie przez kilka mechanizmów naraz: insulinooporność w mózgu, przewlekłą hiperglikemię, uszkodzenie drobnych naczyń, stres oksydacyjny i stan zapalny. Dlatego mówi się czasem o „cukrzycy typu 3”.
Czy dobra kontrola cukru chroni mózg?
Dobre wyrównanie cukrzycy, kontrola ciśnienia i lipidów oraz zdrowy styl życia zmniejszają ryzyko powikłań naczyniowych i prawdopodobnie sprzyjają ochronie funkcji poznawczych. To najlepsza dostępna profilaktyka.
Czy zaburzenia pamięci przy cukrzycy to zawsze Alzheimer?
Nie. Przejściowe problemy z koncentracją mogą wynikać m.in. z wahań cukru (hipo- i hiperglikemii). Utrzymujące się zaburzenia pamięci warto jednak skonsultować z lekarzem.
