Cukrzyca – grupy ryzyka i kto powinien się badać
Cukrzyca typu 2 przez lata rozwija się bezobjawowo, dlatego kluczowe jest badanie osób z grup ryzyka – zanim pojawią się powikłania. Wiedza, kto powinien się badać i jak często, pozwala wykryć chorobę (lub stan przedcukrzycowy) wystarczająco wcześnie, by skutecznie działać.
Czym jest cukrzyca?
Cukrzyca to choroba metaboliczna charakteryzująca się podwyższonym poziomem glukozy (hiperglikemią), wynikającym z niedoboru lub nieskutecznego działania insuliny. Przewlekle wysoki cukier uszkadza narządy – szczególnie oczy, nerki, nerwy, serce i naczynia. Wyróżnia się m.in. cukrzycę typu 1, typu 2, ciążową oraz rzadsze typy (LADA, MODY).
Kto jest w grupie ryzyka cukrzycy typu 2?
Ryzyko zwiększają przede wszystkim:
- nadwaga i otyłość (zwłaszcza brzuszna) oraz mała aktywność fizyczna,
- cukrzyca w rodzinie (rodzice, rodzeństwo),
- wiek powyżej 45 lat,
- nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe,
- stan przedcukrzycowy (nieprawidłowa glikemia na czczo lub nietolerancja glukozy),
- przebyta cukrzyca ciążowa lub urodzenie dużego dziecka,
- zespół policystycznych jajników (PCOS),
- choroby układu sercowo-naczyniowego.
Kiedy i jak się badać?
- każda osoba po 45. roku życia – oznaczenie glikemii co ok. 3 lata,
- osoby z czynnikami ryzyka – badanie co roku, niezależnie od wieku,
- podstawą jest glukoza we krwi (na czczo lub przygodnie), a w razie potrzeby test obciążenia glukozą (OGTT) oraz HbA1c.
Ponieważ u ponad połowy chorych w chwili rozpoznania nie ma objawów, badania przesiewowe są najlepszym sposobem na wczesne wykrycie.
Dlaczego to ważne?
Wczesne wykrycie cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego pozwala zapobiec powikłaniom lub je opóźnić. W stanie przedcukrzycowym zmiana stylu życia (dieta, ruch, redukcja masy ciała) może wręcz cofnąć zaburzenia i odsunąć rozwój cukrzycy typu 2.
Źródła
- American Diabetes Association. Screening and Diagnosis – Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl.1):S20–S42. doi:10.2337/dc24-S002
- World Health Organization. Diagnosis and management of type 2 diabetes. Geneva: WHO, 2020. who.int
Najczęstsze pytania
Kto jest w grupie ryzyka cukrzycy typu 2?
Przede wszystkim osoby z nadwagą lub otyłością, nieaktywne fizycznie, z cukrzycą w rodzinie, po 45. roku życia, z nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi, stanem przedcukrzycowym, a także kobiety po przebytej cukrzycy ciążowej.
Kiedy wykonywać badanie w kierunku cukrzycy?
U każdej osoby po 45. roku życia zaleca się badanie glikemii co ok. 3 lata, a przy obecności czynników ryzyka – co roku i niezależnie od wieku. Decyzję warto omówić z lekarzem.
Dlaczego cukrzyca typu 2 bywa wykrywana późno?
Bo przez długi czas nie daje objawów – u ponad połowy chorych w chwili rozpoznania nie ma typowych dolegliwości. Dlatego tak ważne są badania przesiewowe, zanim pojawią się powikłania.
Jakie badanie wykrywa cukrzycę?
Podstawą jest oznaczenie glukozy we krwi (na czczo lub przygodnie), a w razie potrzeby test obciążenia glukozą (OGTT) oraz HbA1c. Interpretację wyników ustala lekarz.
