Cukrzyca w ciąży: ryzyko i postępowanie, cukrzyca przedciążowa
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu ciąża u kobiety chorej na cukrzycę lub zachorowanie na cukrzycę przez ciężarną już w trakcie ciąży niosło ze sobą znaczne ryzyko komplikacji zarówno dla matki, jak i jej nienarodzonego dziecka. Na całe szczęście, wraz z rozwojem diabetologii w ostatnich latach znacząco wzrosły szanse na bezpieczne donoszenie ciąży i narodzenie zdrowego dziecka. Cukrzyca w ciąży to jednak poważna choroba wymagająca stałej opieki lekarza diabetologa i odpowiedniego traktowania przez przyszłe matki.
Częstość występowania cukrzycy w ciąży
Szacuje się, że cukrzyca u kobiet w ciąży występuje w trakcie około 5% ciąż. Może ona wystąpić zarówno u kobiet wcześniej chorujących na cukrzycę, stan ten zwany jest jako cukrzyca przedciążowa. Może też ujawnić się po zajściu w ciążę po raz pierwszy, wówczas jest to cukrzyca ciążowa. Identyfikuje się tak zwane grupy wysokiego ryzyka, w których ryzyko wystąpienia cukrzycy w ciąży jest zdecydowanie podwyższone.
Cukrzyca przedciążowa
Cukrzyca przedciążowa to stan, w którym kobieta choruje na cukrzycę (typu 1 lub typu 2) jeszcze przed zajściem w ciążę. W takim przypadku konieczne jest szczególnie staranne przygotowanie do ciąży, aby zminimalizować ryzyko powikłań. Przed planowaną ciążą zaleca się osiągnięcie optymalnego poziomu glikemii oraz skonsultowanie się z diabetologiem w celu dostosowania leczenia. W przypadku cukrzycy typu 1 często konieczne jest przejście na intensywną insulinoterapię, a w przypadku cukrzycy typu 2 – odstawienie leków doustnych i przejście na insulinę. Regularne monitorowanie poziomu cukru we krwi oraz ścisła współpraca z lekarzem są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa zarówno matce, jak i dziecku.
Czynniki wysokiego ryzyka to:
- zajście w ciążę po 35 roku życia,
- liczne wcześniejsze urodzenia – szczególnie narażone są tak zwane wieloródki,
- kobiety, które rodzą dzieci z występującymi wadami rozwojowymi lub z masą ciała przewyższającą 4000g,
- matki z występującą znaczną nadwagą i otyłością,
- osoby z nadciśnieniem tętniczym,
- pacjenci mający w rodzinie osoby chore na cukrzycę.
Standardowo u wszystkich kobiet w ciąży między 24. a 28. tygodniem ciąży wykonuje się test obciążenia glukozą (OGTT). Test ten polega na wypiciu roztworu glukozy i pomiarze poziomu cukru we krwi na czczo oraz po 1 i 2 godzinach. Wyniki powyżej normy wskazują na cukrzycę ciążową.
Objawy i diagnostyka cukrzycy w ciąży
Z początku wystąpienie cukrzycy w ciąży może nie dawać żadnych objawów. W dzisiejszych czasach, dzięki zastosowaniu wczesnej diagnostyki i zaktualizowaniu kryteriów diagnostycznych, dochodzi do wykrycia nieprawidłowości nawet przed pojawieniem się takich objawów cukrzycy jak:
- wzmożone pragnienie,
- uczucie dryhości w ustach,
- częstsze oddawanie moczu,
- zauważalny ubytek masy ciała,
- odczuwalne osłabienie.
Osobę ciężarną kwalifikuje się do rozpoznania cukrzycy w ciąży poprzez wykrycie u niej stężenia glikemii charakterystycznego dla osoby w stanie przedcukrzycowym. Gdy cukrzyca ciążowa zostaje zaniedbana, może to prowadzić do nadmiernego wzrostu dziecka i zaistnienia wad rozwojowych płodu. Następuje to na skutek nadmiernej ilości glukozy, która z krwi matki przechodzi do krwi dziecka przez łożysko. W rezultacie, trzustka dziecka zaczyna produkować zwiększoną ilość insuliny, by obniżyć stężenie cukru.
Leczenie cukrzycy w ciąży
Podstawowym celem leczenia cukrzycy w ciąży jest obniżenie poziomu stężenia glukozy u osoby ciężarnej do wartości, które notowane są u osób zdrowych. Wśród zaleceń dla przyszłych matek wymienia się:
- częste posiłki, od 5 do 6 razy w ciągu dnia,
- małe objętości posiłków,
- produkty pełnowartościowe o niskim poziomie indeksu glikemicznego,
- wartości kaloryczne właściwe dla zapotrzebowania danej osoby.
Z myślą o zdrowiu dziecka, wysoce zalecana jest całkowita rezygnacja ze spożywania słodyczy i białego pieczywa, ograniczenie spożycia ziemniaków i produktów z białej mąki, a także zadbanie o odpowiedni odpoczynek i regularną aktywność fizyczną. Gdy samo leczenie dietetyczne okazuje się niewystarczające, rozpoczynana jest zazwyczaj insulinoterapia, z której wykluczane są jednak dla osób ciężarnych leki doustne przeciwcukrzycowe.
Po porodzie
W przypadku około 75% kobiet z cukrzycą ciążową dochodzi do całkowitej normalizacji glikemii po porodzie. Zalecane jest jednak wykonanie badań kontrolnych po 6 do 12 tygodniach od urodzenia dziecka, w szczególności zaś wykonanie testu tolerancji glukozy. By skutecznie przeciwdziałać późniejszemu nawrotowi choroby, zalecane jest utrzymywanie prawidłowej masy ciała i odpowiedniego do wieku poziomu aktywności fizycznej. W przypadku nawrotu choroby, może ona nie dawać typowych dla niej objawów i rozwijać się podstępnie. Dlatego też osoby, które cierpiały na cukrzycę ciążową, zachęcane są do powtarzania badań kontrolnych co najmniej raz w roku. Ciężarne, u których wystąpiła cukrzyca typu 2 przed lub w trakcie ciąży, mogą rozważyć przejście z leczenia insuliną na leczenie preparatami doustnymi po zakończeniu karmienia piersią.
Podsumowanie
W obecnych czasach cukrzyca ciążowa zaliczana jest do chorób, które w coraz mniejszym stopniu zagrażają zdrowiu i życiu dzieci i matek. Niemniej, kobiety które przebyły już cukrzycę ciążową znajdują się wśród osób z grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia zachorowania na cukrzycę typu 2 w niedalekiej przyszłości. Matki te są również narażone na wystąpienie cukrzycy ciążowej również przy następnej ciąży. Stąd tak istotne jest wykonywanie regularnych badań, utrzymywanie zdrowej oraz zbilansowanej diety, jak ciągła aktywność fizyczna, nawet po całkowitym wyleczeniu cukrzycy.
