Sterydy a cukrzyca – glikokortykosteroidy a poziom cukru
Glikokortykosteroidy (sterydy) mają działanie diabetogenne – podnoszą poziom cukru, zwłaszcza po posiłkach. U osób z cukrzycą zwiększają zapotrzebowanie na insulinę, a u osób podatnych mogą wywołać tzw. cukrzycę posteroidową. Poniżej, na co zwrócić uwagę.
Jak sterydy wpływają na cukier?
Glikokortykosteroidy to leki przeciwzapalne, przeciwalergiczne i immunosupresyjne (tabletki, wlewy dożylne, wziewne, maści). Działają podobnie do endogennego kortyzolu: nasilają produkcję glukozy w wątrobie i insulinooporność, przez co podnoszą glikemię – przede wszystkim po posiłkach.
Ważne rozróżnienie:
- małe, substytucyjne dawki (hydrokortyzon do ok. 20 mg/d.) oraz sterydy wziewne zwykle nie wpływają istotnie na cukier,
- większe dawki ogólnoustrojowe – to one najczęściej powodują hiperglikemię.
Cukrzyca posteroidowa – kto jest w grupie ryzyka?
Ryzyko rozwoju cukrzycy wywołanej sterydami zwiększają:
- starszy wiek,
- otyłość,
- upośledzona tolerancja glukozy lub stan przedcukrzycowy,
- duża dawka glikokortykosteroidu i długi czas leczenia,
- równoległe przyjmowanie innych leków diabetogennych.
Zasady leczenia (wg wytycznych)
- w cukrzycy wywołanej sterydami preferuje się insulinę w modelu intensywnej insulinoterapii; ponieważ sterydy podnoszą głównie cukier poposiłkowy, często kluczowa jest insulina do posiłków,
- u chorych na cukrzycę typu 2 leczonych tabletkami, przy czasowym stosowaniu dużych dawek sterydów, zwykle zaleca się okresowe leczenie insuliną,
- u osób już leczonych insuliną steroidoterapia zwykle zwiększa zapotrzebowanie na insulinę, głównie w ciągu dnia,
- nie wykazano przewagi konkretnego preparatu insuliny nad innymi w cukrzycy posteroidowej.
O czym pamiętać
Sterydów nie odstawia się samodzielnie – bywają niezbędne w leczeniu poważnych chorób. Jeśli je przyjmujesz i masz cukrzycę (lub czynniki ryzyka), warto częściej kontrolować glikemię i omówić z lekarzem ewentualną korektę leczenia. Wzrost cukru po sterydach jest zwykle odwracalny po zmniejszeniu lub zakończeniu terapii.
Źródła
- Tamez-Pérez HE, Quintanilla-Flores DL i wsp. Steroid hyperglycemia: Prevalence, early detection and therapeutic recommendations: A narrative review. World J Diabetes 2015;6(8):1073–1081. doi:10.4239/wjd.v6.i8.1073
- Hwang JL, Weiss RE. Steroid-induced diabetes: a clinical and molecular approach to understanding and treatment. Diabetes Metab Res Rev 2014;30(2):96–102. doi:10.1002/dmrr.2486
Najczęstsze pytania
Czy sterydy podnoszą cukier?
Tak. Glikokortykosteroidy (sterydy) mają działanie diabetogenne – podnoszą poziom cukru, zwłaszcza po posiłkach. U osób z cukrzycą zwiększają zapotrzebowanie na insulinę, głównie w ciągu dnia.
Co to jest cukrzyca posteroidowa?
To cukrzyca (lub hiperglikemia) wywołana leczeniem glikokortykosteroidami. Ryzyko rośnie przy dużych dawkach, starszym wieku, otyłości i upośledzonej tolerancji glukozy.
Czy sterydy wziewne też podnoszą cukier?
Glikokortykosteroidy wziewne oraz małe, substytucyjne dawki (np. hydrokortyzon do 20 mg/d.) zwykle nie mają istotnego wpływu na gospodarkę węglowodanową. Problemem są głównie większe dawki ogólnoustrojowe.
Jak leczy się cukrzycę wywołaną sterydami?
Preferuje się insulinę w modelu intensywnej insulinoterapii, często z naciskiem na insulinę do posiłków (bo sterydy podnoszą głównie cukier poposiłkowy). Dawki dobiera lekarz, monitorując glikemię.
