Insulina – rodzaje, działanie i podawanie (przewodnik)
Insulina to hormon obniżający poziom cukru we krwi – w cukrzycy podaje się ją, gdy trzustka nie produkuje jej wcale lub za mało. Dostępne preparaty różnią się czasem działania, co decyduje o tym, kiedy i jak się je stosuje. Poniżej przystępny przewodnik po rodzajach insuliny i insulinoterapii.
Rodzaje insuliny
- Insulina ludzka – ma skład aminokwasowy identyczny z insuliną produkowaną przez trzustkę; wytwarzana metodami inżynierii genetycznej. Występuje jako krótkodziałająca (do posiłków) i o pośrednim czasie działania (bazowa, typu NPH).
- Analogi insuliny – powstają przez niewielką modyfikację budowy insuliny ludzkiej, co daje wygodniejszy profil działania:
- szybkodziałające – można je podać tuż przed posiłkiem, działają krótko i nie wymagają przekąsek; przydatne przy zmiennym trybie dnia,
- długodziałające (bezszczytowe) – utrzymują niemal równe stężenie podstawowe przez całą dobę; pomocne m.in. przy porannej hiperglikemii (efekcie brzasku).
- Mieszanki – łączą insulinę szybką/krótką z bazową w jednym wstrzyknięciu.
Dokładne nazwy handlowe oraz czas działania znajdziesz w tabeli rodzajów insulin.
Jak dawkuje się insulinę?
Dawkę podaje się w jednostkach (j.m.) i ustala ją lekarz indywidualnie. Zapotrzebowanie zależy od masy ciała, aktywności fizycznej, diety oraz tego, ile własnej insuliny wytwarza jeszcze trzustka. Dawki modyfikuje się w zależności od posiłków, wysiłku czy choroby.
Ważne: dobowa dawka nie świadczy o „ciężkości“ cukrzycy – wynika z indywidualnych potrzeb. Duże zapotrzebowanie może wskazywać na insulinooporność (np. przy otyłości lub infekcji) i wymaga konsultacji z diabetologiem.
Modele insulinoterapii
- Intensywna insulinoterapia – kilka wstrzyknięć na dobę: insulina bazowa (długo/pośrednio działająca) + bolusy szybkiej insuliny do posiłków. Najlepiej naśladuje pracę zdrowej trzustki i pozwala na swobodniejszy tryb życia; standard zwłaszcza u osób młodszych i w cukrzycy typu 1.
- Mieszanki 2 razy na dobę – prostszy schemat, częściej u osób starszych o regularnym trybie życia; nie odtwarza w pełni fizjologii, ale u wielu chorych daje zadowalające wyrównanie.
Alternatywą wstrzyknięć jest ciągły wlew z pompy insulinowej.
Jak podawać insulinę?
Insulinę wstrzykuje się podskórnie penem lub podaje pompą. Miejsce zależy od typu insuliny:
- brzuch – najszybsze wchłanianie (dla insulin szybkich/krótkich),
- uda i pośladki – wolniejsze wchłanianie (dla insulin bazowych),
- ramiona – możliwe, wygodne przy pomocy drugiej osoby.
Rotuj miejsca wkłucia, by zapobiec zgrubieniom (lipohipertrofii), które zaburzają wchłanianie i pogarszają kontrolę cukru.
Źródła
- Hirsch IB. Insulin Analogues. N Engl J Med 2005;352(2):174–183. doi:10.1056/NEJMra040832
- American Diabetes Association. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl.1):S158–S178. doi:10.2337/dc24-S009
Najczęstsze pytania
Jakie są rodzaje insuliny?
Główne grupy to insuliny ludzkie (krótkodziałające i o pośrednim czasie działania) oraz analogi insuliny (szybkodziałające i długodziałające), a także mieszanki łączące oba typy. Analogi mają zmodyfikowaną budowę dającą wygodniejszy profil działania.
Czym różni się insulina bazowa od bolusa?
Insulina bazowa (o długim/pośrednim działaniu) utrzymuje stałe stężenie między posiłkami i w nocy. Bolus (insulina szybka/krótka) podawany jest do posiłku, by opanować wzrost cukru po jedzeniu.
Jak dawkuje się insulinę?
Dawkę ustala lekarz indywidualnie – zależy od masy ciała, aktywności, diety i zachowanej produkcji własnej insuliny. Dawki modyfikuje się m.in. w zależności od posiłków, wysiłku i choroby. Dawka nie świadczy o „ciężkości” cukrzycy.
Gdzie wstrzykiwać insulinę?
Podskórnie: w brzuch (najszybsze wchłanianie – dla insulin szybkich), a także uda, pośladki i ramiona (wolniejsze wchłanianie – dla insulin bazowych). Miejsca trzeba rotować, by uniknąć zgrubień.
