Hormon wzrostu a cukrzyca – wpływ na cukier i insulinę
Hormon wzrostu (somatotropina) działa przeciwstawnie do insuliny i podnosi poziom cukru we krwi. Zwiększa produkcję glukozy w wątrobie i osłabia jej wychwyt przez tkanki, przez co nasila insulinooporność. To jeden z hormonów, które organizm wykorzystuje do obrony przed niedocukrzeniem.
Jak hormon wzrostu wpływa na cukier?
Hormon wzrostu należy do hormonów przeciwregulacyjnych – działających odwrotnie niż insulina. Jego wpływ na glikemię polega na:
- zwiększeniu produkcji glukozy przez wątrobę,
- zmniejszeniu wychwytu glukozy przez mięśnie i tkankę tłuszczową (nasilenie insulinooporności),
- pobudzeniu rozkładu tłuszczów, co dodatkowo utrudnia działanie insuliny.
Dlatego przy jego nadmiarze poziom cukru rośnie, a trzustka musi wydzielać więcej insuliny.
Akromegalia a cukrzyca
W akromegalii – chorobie z nadmiarem hormonu wzrostu – insulinooporność i zaburzenia gospodarki węglowodanowej są częstym powikłaniem. U wielu chorych rozwija się stan przedcukrzycowy lub cukrzyca. Leczenie choroby podstawowej zwykle poprawia kontrolę glikemii.
Hormon wzrostu a efekt brzasku
Nocny, fizjologiczny wyrzut hormonu wzrostu jest jedną z przyczyn efektu brzasku – porannego wzrostu cukru u osób z cukrzycą. To dlatego u części pacjentów glikemia bywa wyższa o poranku niż w nocy, mimo braku posiłku.
Terapia hormonem wzrostu a glikemia
Leczenie hormonem wzrostu (np. u dzieci z jego niedoborem) może przejściowo zmniejszać wrażliwość na insulinę i nieznacznie podnosić glikemię. Dlatego w trakcie takiej terapii kontroluje się parametry gospodarki węglowodanowej. Decyzje o leczeniu podejmuje lekarz endokrynolog.
Źródła
- Møller N, Jørgensen JOL. Effects of Growth Hormone on Glucose, Lipid, and Protein Metabolism in Human Subjects. Endocr Rev 2009;30(2):152–177. doi:10.1210/er.2008-0027
- Vila G i wsp. Insulin resistance in patients with acromegaly. Front Endocrinol 2019;10:509. doi:10.3389/fendo.2019.00509
Najczęstsze pytania
Czy hormon wzrostu podnosi cukier?
Tak. Hormon wzrostu działa przeciwstawnie do insuliny – zwiększa produkcję glukozy w wątrobie i zmniejsza jej wychwyt przez tkanki, przez co podnosi poziom cukru we krwi.
Jak hormon wzrostu wpływa na insulinę?
Nasila insulinooporność, czyli osłabia działanie insuliny. Przy jego nadmiarze (np. w akromegalii) trzustka musi wydzielać więcej insuliny, a z czasem może rozwinąć się cukrzyca.
Czy akromegalia powoduje cukrzycę?
Nadmiar hormonu wzrostu (akromegalia) zwiększa ryzyko insulinooporności i cukrzycy. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej są częstym powikłaniem tej choroby.
Czy hormon wzrostu ma związek z porannym wysokim cukrem?
Tak. Nocny wyrzut hormonu wzrostu jest jedną z przyczyn efektu brzasku – porannego wzrostu poziomu cukru u osób z cukrzycą.
