Zjawisko "brzasku" w cukrzycy
Zjawisko brzasku to stan występujący we wczesnych godzinach porannych, zazwyczaj między 4:00 a 8:00, który charakteryzuje się wzrostem stężenia glukozy we krwi na czczo.
Najczęściej obserwuje się je u dzieci i młodzieży chorujących na cukrzycę typu 1, szczególnie w okresie dojrzewania. W tym czasie przysadka mózgowa wydziela zwiększone ilości hormonu wzrostu, co prowadzi do obniżenia wrażliwości tkanek na insulinę. Szacuje się, że zjawisko brzasku dotyczy:
- 25–50% osób z cukrzycą typu 1,
- 3–50% osób z cukrzycą typu 2.
Mechanizm powstawania
Zjawisko brzasku jest związane z nocnym uwalnianiem hormonów kontrregulacyjnych, takich jak:
- kortyzol,
- glukagon,
- adrenalina,
- hormon wzrostu.
Hormony te pobudzają wątrobę do zwiększonej produkcji glukozy, a jednocześnie mogą powodować przejściową insulinooporność. W efekcie dochodzi do porannego wzrostu poziomu cukru we krwi, mimo braku spożycia posiłku.
Dlaczego nie należy go bagatelizować?
Chociaż zjawisko brzasku często jest naturalnym elementem dojrzewania, nie powinno być ignorowane. Wymaga:
- obserwacji reakcji organizmu,
- indywidualnego dostosowania leczenia,
- systematycznej kontroli glikemii.
Należy pamiętać, że każdy pacjent reaguje inaczej, dlatego skuteczne postępowanie wymaga zaangażowania chorego, jego rodziny oraz zespołu diabetologicznego.
Postępowanie i zalecenia
W celu ograniczenia skutków zjawiska brzasku warto:
- unikać spożywania wyłącznie węglowodanów przed snem,
- rozważyć korektę dawki insuliny we wczesnych godzinach porannych (około 3:00–6:00), co zwiększa szansę na prawidłową glikemię około godziny 8:00,
- zwiększyć liczbę nocnych pomiarów glukozy, aby lepiej ocenić przebieg glikemii.
Zjawisko brzasku a efekt Somogyi
Zjawisko brzasku bywa często mylone z efektem Somogyi. Kluczowe jest właściwe rozróżnienie:
- jeśli między 2:00 a 4:00 poziom glukozy jest prawidłowy lub podwyższony, wskazuje to na zjawisko brzasku,
- jeśli w tych godzinach występuje hipoglikemia, a następnie poranna hiperglikemia, mamy do czynienia z efektem Somogyi.
Błędna interpretacja może prowadzić do niewłaściwych decyzji terapeutycznych.
Inne przyczyny porannej hiperglikemii
Wysoki poziom glukozy rano może być również związany z:
- nieprawidłowo dobraną dawką insuliny bazalnej,
- błędną dawką insuliny poposiłkowej,
- trwającą infekcją,
- spożywaniem węglowodanowych przekąsek przed snem.
