Kwasica ketonowa - wszystko co trzeba wiedzieć

Autor: Łukasz Myśliwiec ·2 stycznia 2025

Kwasica ketonowa jest zaburzeniem gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu o pH krwi poniżej 7,35 z powodu nagłego niedoboru insuliny w organizmie. Insulina to hormon produkowany przez trzustkę, którego zadaniem jest normalizacja stężenia glukozy we krwi. W razie nagłego niedoboru insuliny, poziom glukozy we krwi wzrasta powyżej normy. Glukoza krąży we krwi, lecz nie może być przejęta przez komórki. Doprowadza to do niekorzystnych przemian białek i tłuszczów. Powstaje sytuacja, gdzie energia potrzebna komórce dostarczana jest na wskutek spalania tłuszczy zamiast reakcji glukozy. W konsekwencji występują odwodnienie oraz zaburzenia elektrolitowe. Prowadzi to do produkcji ketonów (ciała ketonowe) wywołujących kwasicę metaboliczną.

Nieleczona kwasica ketonowa może doprowadzić do śpiączki i jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Niekiedy pod wpływem glukagonu rozpad tłuszczów następuje przy hipoglikemii (niski poziom glukozy), co powoduje aceton głodowy. Nie jest niebezpieczny w przeciwieństwie do hipoglikemii.

Należy do groźnych powikłań cukrzycy lub może być pierwszym symptomem dotychczas niezdiagnowanej cukrzycy typu 1. Wówczas poza zmianą w pH krwi można stwierdzić obecność tzw. ciał ketonowych w moczu.

Przyczyny kwasicy ketonowej:

• insulinooporność
• cukrzyca
• głód, niedożywienie, biegunki, wymioty, odwodnienie
• nadmiar alkoholu

Czynniki wywołujące:

• zakażenia bakteryjne dróg moczowych
• osteomyelitis
• zakażenia dróg oddechowych
• zakażenia wirusowe
• choroby układu krążenia (zawał serca, udar mózgu)
• ciąża
• zapalenie trzustki
• leki osłabiające wydzielanie insuliny (tiazydy, sulfonamidy, steroidy, acetazolamid)
• źle dobrana insulinoterapia i/lub doustne środki przeciwcukrzycowe
• nadmiar hormonów: glukagonu, katecholamin, kortyzolu, hormonów tarczycy

Objawy:

• brak łaknienia, nudności, wymioty, bóle brzucha
• zapach acetonu z ust (zapach jabłek)
• odwodnienie
• suchość błon śluzowych i języka
• sucha skóra
• osłabienie, senność, utrata przytomności
• zaburzenia świadomości
• zaczerwienienie policzków – “rumieniec” kwasiczy
• wysypka na ciele – “rush” kwasiczy
• bóle klatki piersiowej

Badania:

• badanie moczu – przebarwienie odczynnika w ciągu 15 sekund (skala od – do ++++)
• poziom glukozy we krwi
• glikozuria i ketonuria
• kwasica metaboliczna – pH krwi tętniczej <7,25
• luka anionowa od 10 do >12 mEq/l
• zaburzenia elektrolitowe: hipokaliemia, hiponatremia, hipofosfatemia,
• zwiększenie hematokrytu

Leczenie kwasicy ketonowej poprzez równowagę kwasowo-zasadową i normalizację stężenia glukozy we krwi odbywa się na oddziale szpitalnym. Do podstawowych form terapii należy:

• Leczenie powikłań: wstrząsu, niewydolności nerek, DIC.
• Insulinoterapia – ciągły dożylny wlew insuliny krótko działającej poprzez pompę infuzyjną, celem obniżenia poziomu glukozy we krwi (hiperglikemia).
• Unormowanie zaburzeń kwasowo-zasadowych poprzez podawanie dożylne 8,4% roztworu dwuwęglanu sodu rozcieńczonego płynami hipotonicznymi.
• Wyrównanie niedoborów wodno-elektrolitowych poprzez przetoczenie 5,5-6,5 l specjalnych płynów.
• Leczenie przyczyny wywołującej.

Rodzaje kwasicy ketonowej i ich leczenie:

• Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA): Jest to najczęstszy typ, związany z niedoborem insuliny u osób z cukrzycą. Leczenie polega na insulinoterapii, nawadnianiu i wyrównywaniu elektrolitów.
• Alkoholowa kwasica ketonowa (AKA): Występuje u osób nadużywających alkoholu, często w połączeniu z niedożywieniem. Leczenie obejmuje podawanie glukozy (dekstrozy), nawadnianie i uzupełnianie niedoborów pokarmowych. Zazwyczaj nie wymaga podawania insuliny.
• Kwasica ketonowa związana z głodzeniem: Występuje rzadko, w wyniku długotrwałego głodzenia. Leczenie polega na stopniowym wprowadzaniu pokarmów i nawadnianiu.

Kwasica ketonowa jest stanem poważnym, ale w większości przypadków można ją skutecznie wyleczyć, pod warunkiem szybkiego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia w warunkach szpitalnych. Kluczowe jest również leczenie choroby podstawowej, która doprowadziła do rozwoju kwasicy. Po ustąpieniu stanu ostrego, ważne jest monitorowanie stanu zdrowia i ścisła współpraca z lekarzem, szczególnie w przypadku osób z cukrzycą, aby zapobiec nawrotom.

Pamiętaj: W przypadku podejrzenia kwasicy ketonowej, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub wezwać pogotowie ratunkowe. Nie należy próbować leczyć się samodzielnie.