Rutwica lekarska a cukrzyca – zioło, z którego powstała metformina
Rutwica lekarska (Galega officinalis) to zioło, którego związki stały się historyczną podstawą do opracowania metforminy – dziś podstawowego leku w cukrzycy typu 2. To fascynująca historia nauki, ale sama roślina nie jest lekiem i wymaga ostrożności. Nie zastępuje insuliny ani leków przepisanych przez lekarza.
Co to jest rutwica lekarska?
Rutwica lekarska (Galega officinalis) to bylina z rodziny bobowatych, dorastająca do ok. 60 cm, o białych, niebieskich lub jasnofioletowych kwiatach. W Polsce jest gatunkiem zawleczonym, spotykanym na wilgotnych łąkach i brzegach zbiorników wodnych. Do celów zielarskich wykorzystuje się suszone ziele.
Rutwica a metformina – naukowa historia
Rutwicę stosowano w łagodzeniu objawów cukrzycy już od średniowiecza (m.in. nasilonego oddawania moczu). Dopiero w XIX–XX wieku odkryto, że zawiera pochodne guanidyny – galeginę i hydroksygaleginę – związki o działaniu obniżającym poziom glukozy. To właśnie one stały się punktem wyjścia do opracowania biguanidów, a wśród nich metforminy – dziś leku pierwszego wyboru w cukrzycy typu 2.
Innymi słowy: rutwica jest „botanicznym przodkiem“ nowoczesnego leku – ale to oczyszczona, przebadana substancja (metformina), a nie napar z zioła, daje przewidywalny i bezpieczny efekt.
Jak działa i jak ją stosowano?
Związki rutwicy zmniejszają insulinooporność tkanek i mogą obniżać glikemię. Tradycyjnie przygotowywano z niej napar (1–2 łyżeczki ziela na szklankę wrzątku). Działa też moczopędnie i bywała stosowana na pobudzenie laktacji.
Ostrożność – to nie jest niewinne zioło
- Nieprzewidywalne działanie – siła efektu zależy od surowca i dawki; w połączeniu z lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną grozi to hipoglikemią,
- potencjalna toksyczność – w większych ilościach związki rutwicy są toksyczne (u zwierząt hodowlanych opisywano zatrucia galeginą),
- nie zastępuje leczenia – rutwica to co najwyżej dodatek o działaniu wspomagającym, nigdy zamiennik insuliny czy leków.
Jeśli rozważasz stosowanie rutwicy, skonsultuj to z lekarzem – może być konieczna modyfikacja dawek leków przeciwcukrzycowych.
Źródła
- Bailey CJ, Day C. Metformin: its botanical background. Practical Diabetes International 2004;21(3):115–117. doi:10.1002/pdi.606
- Witters LA. The blooming of the French lilac. J Clin Invest 2001;108(8):1105–1107. doi:10.1172/JCI14178
Najczęstsze pytania
Czy rutwica lekarska obniża cukier?
Rutwica zawiera galeginę – związek o działaniu obniżającym cukier, który stał się historyczną podstawą do opracowania metforminy. Jako zioło działa jednak nieprzewidywalnie i nie zastępuje leków ani insuliny.
Jaki jest związek rutwicy z metforminą?
Z guanidynowych związków rutwicy (galeginy) wywodzą się biguanidy, w tym metformina – dziś podstawowy lek w cukrzycy typu 2. To roślina jest więc „przodkiem” nowoczesnego leku, ale sama nie jest jego zamiennikiem.
Czy rutwica lekarska jest bezpieczna?
Wymaga ostrożności. W większych ilościach związki rutwicy mogą być toksyczne (u zwierząt hodowlanych opisywano zatrucia). Stosowanie na własną rękę, zwłaszcza z lekami przeciwcukrzycowymi, może być niebezpieczne.
Czy można pić rutwicę zamiast leków na cukrzycę?
Nie. Rutwica to co najwyżej dodatek o działaniu wspomagającym – nigdy nie zastępuje insuliny ani doustnych leków przepisanych przez lekarza. Jej stosowanie należy z lekarzem skonsultować.
