Gluten a cukrzyca typu 1 – czy ma wpływ na ryzyko?
Nie ma dowodów, że gluten powoduje cukrzycę typu 1 ani że dieta bezglutenowa przed nią chroni. Jedno duże badanie zauważyło związek między wyższym spożyciem glutenu u małych dzieci a ryzykiem tej choroby – to jednak obserwacja, a nie potwierdzona przyczyna. Poniżej, co naprawdę z tego wynika.
Co to jest gluten?
Gluten to białko pszenicy, żyta i jęczmienia, obecne głównie w pieczywie, kaszach i makaronach, a dzięki technologii spożywczej także w wielu przetworzonych produktach. Dla większości osób jest bezpieczny; problemem bywa u osób z celiakią lub nieceliakalną nadwrażliwością.
Co wykazało badanie?
Norweskie badanie (zaprezentowane na zjeździe EASD) objęło prawie 90 tys. dzieci urodzonych w latach 1999–2009. Zebrano dane o ich diecie w wieku ok. 18 miesięcy oraz diecie matek w ciąży, a po ponad 12 latach sprawdzono, u ilu rozwinęła się cukrzyca typu 1.
Wynik: u dzieci, które zachorowały, spożycie glutenu było wyższe – każde dodatkowe 10 g glutenu dziennie wiązało się ze wzrostem ryzyka o ok. 46%. Co ciekawe, spożycie glutenu przez matki w ciąży nie miało takiego związku.
Jak to interpretować? (ważne zastrzeżenia)
- to badanie obserwacyjne – pokazuje związek, a nie przyczynę; wyższe spożycie glutenu może iść w parze z innymi czynnikami,
- jednym z rozważanych wyjaśnień jest wpływ glutenu na mikrobiotę jelitową i reakcje odpornościowe – to jednak hipoteza,
- wyniki są wstępne i wymagają potwierdzenia.
Czy warto unikać glutenu?
Nie ma podstaw, by profilaktycznie stosować dietę bezglutenową w celu zapobiegania cukrzycy typu 1 – wytyczne tego nie zalecają. Wyjątkiem jest celiakia, która częściej współwystępuje z cukrzycą typu 1 – wtedy dieta bezglutenowa jest konieczna, ale z powodu celiakii, a nie „w ramach profilaktyki cukrzycy“. U osób bez celiakii niepotrzebne wykluczanie glutenu może zubożyć dietę.
Podsumowując: to ciekawy trop naukowy, ale nie powód do zmiany diety na własną rękę.
Źródła
- Lund-Blix NA i wsp. Gluten Intake in Early Childhood and Risk of Type 1 Diabetes in Children: The MoBa and DAISY Cohorts. (analiza spożycia glutenu a ryzyko cukrzycy typu 1) — dane prezentowane m.in. na zjeździe EASD. PLoS Med / Diabetes Care. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- American Diabetes Association. Children and Adolescents: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl.1):S258–S281. doi:10.2337/dc24-S014
Najczęstsze pytania
Czy gluten powoduje cukrzycę typu 1?
Nie ma dowodu, że gluten powoduje cukrzycę typu 1. Jedno duże badanie obserwacyjne u dzieci wykazało związek wyższego spożycia glutenu z większym ryzykiem, ale to korelacja, a nie udowodniona przyczyna.
Czy dieta bezglutenowa chroni przed cukrzycą typu 1?
Nie ma dowodów, że dieta bezglutenowa zapobiega cukrzycy typu 1, i nie jest ona w tym celu zalecana. U osób bez celiakii niepotrzebne wykluczanie glutenu może zubożyć dietę.
Co wykazało norweskie badanie o glutenie?
W badaniu prawie 90 tys. dzieci wyższe spożycie glutenu w wieku ok. 18 miesięcy wiązało się z większym ryzykiem cukrzycy typu 1 (każde dodatkowe 10 g/dobę – o ok. 46%). Spożycie glutenu przez matki w ciąży nie miało takiego związku.
Czy dziecko z cukrzycą typu 1 musi unikać glutenu?
Nie – chyba że ma rozpoznaną celiakię (która częściej współwystępuje z cukrzycą typu 1). Sama cukrzyca typu 1 nie jest wskazaniem do diety bezglutenowej. Decyzję podejmuje się na podstawie badań i konsultacji z lekarzem.
